Do androids dream of electric sheep van Philip K. Dick, getekend door Tony Parker

Do Androids Dream of Electric Sheep Omnibus by Various
My rating: 5 of 5 stars

Het verhaal Do androids dream of electric sheep van Philip K. Dick stamt uit 1968 maar heeft nog niets van zijn kracht verloren. Science fiction uit die tijd komt nu, vijftig jaar later, soms wat klunzig en een enkel keertje zelfs lachwekkend over, maar dat is alleen bij verhalen die niets anders zijn dan een fantasietje of een dystopisch/utopisch pamflet. Aan het eind van deze omnibus van de getekende versie - gebaseerd op en voorzien van de originele tekst - komen een aantal bekende, door Dick of speciaal door dit verhaal geïnspireerde, (comic)schrijvers aan het woord en één daarvan, Ed Brubaker (van o.a. captain America) zegt het volgende::

"I'm not sure whether to be sad or not that we're so clearly living in Dick's future, but it can't really be argued. Look at this country trying yet again to fix health care, where the corporate-paid puppet politicians are the only gathering of people who seem olay with the current sytem while the vast majority of the populace wants major chance.Look at the no-bid contracts in Iraq to Halliburton. Look at the private army of Blackwater. And the funniest and most fitting example, look at Halliburton bidding on mineral rights on Mars a few years back. How long until theu're buying prisoners and exporting them there to build refineries?[...] And how strange that the guy who wanted to write anything but sci-fi turned out to be the modern Cassandra, writing books that just seem more and more like a reflection of the modern world we live in everyday."

Samenvattingen van het verhaal zijn overal op internet te vinden, net als het gegeven dat de film Blade Runner gebaseerd is op dit verhaal, daar heb ik weinig aan toe te voegen. Het verhaal speelt zich af in een toekomst, er zijn androïdes, vliegende auto's en apparaten die nu (nog) niet bestaan, maar het is vooral een verhaal over mensen. Heel gewone mensen die toevallig leven op een verwoeste aarde, het hoofd boven water moeten zien te houden. En of dat nou is door ongewenste Androïdes op te sporen en te vernietigen of - zoals de 'speciale' John R. Isidore - zieke elektronische dieren in een ambulance op te halen, maakt niet zo heel veel uit. Maar wat doe je als er een beroep op je wordt gedaan door iemand anders en je jezelf daardoor in gevaar brengt? En wat als die iemand anders geen mens maar een androïde is? Waarom zou je soms tijdelijk depressief willen zijn, als dat helemaal niet nodig is omdat er een machine is die ervoor kan zorgen dat je je helemaal lekker voelt. Altijd en overal? Waarom zou je je letterlijk willen vereenzelvigen met Wilbur Mercer die als een moderne Sisyphos een heuvel beklimt terwijl hij, en jij en alle anderen die via de 'empathy box' met hem verbonden zijn, bekogeld worden met stenen?



Zou jij het je man/vrouw vertellen dat de echte kat dood is of laat je die vervangen door een elektronische kopie en zeg je niks om zijn/haar gevoelens te sparen? Ben jij in staat die prachtige operazangeres, die net op schitterende wijze Papagena in jouw favoriete Mozartopera heeft vertolkt, kapot te maken... 'dood' te schieten? Omdat het moet?

Dat en nog veel meer menselijks zijn de ingrediënten van een boek dat over vijftig jaar vast nog steeds relevant is. Het verhaal is beeldend en krachtige genoeg om het zonder de tekeningen van Tony Parker te kunnen doen, maar de donkere pracht van zijn tekeningen maken deze omnibus absoluut de moeite waard. Bekijk dat zelf maar:

  

View all my reviews

Happy Stories about Well-Adjusted People van Joe Ollmann

Happy Stories about Well-Adjusted People by Joe Ollmann
My rating: 5 of 5 stars

Joe Ollmann is - op dit moment - slechts te vinden in de Franse afdeling van Wikipedia, terwijl zijn werk niet eens vertaald lijkt te zijn in het Frans. Op de website van Drawn & Quarterly is meer te vinden over Ollman: "Joe Ollmann lives in Hamilton, the Riviera of Southern Ontario. He is the winner of the Doug Wright Award for Best Book in 2007 and loser of the same award another time". Maar ook dat is natuurlijk karig. Voor wie meer wil weten van Ollman, is er gelukkig dit lange interview waaruit onder andere blijkt dat Ollman werkt of heeft gewerkt als "a writer, as an illustrator, as a publisher, as an editor, as a DIYer, and as a creator for smaller and larger presses" én waarom hij in de Franse wikipedia staat genoemd...

Ik ken(de) Ollman niet, maar mijn oog viel op de titel van dit boek terwijl ik door de afdeling Graphic Novels van de Bookdepository aan het bladeren was. Zoals de eerste zin van een boek je direct het boek insleuren kan, zo overkomt mij dat regelmatig met titels. De beschrijving van het boek gaf het laatste duwtje en een paar dagen later lag 'the best of' van John Ollmann in mijn brievenbus. Acht korte verhalen waarvan er zes uit twee eerdere boeken van Ollmann zijn overgenomen, aangevuld met twee nieuwe verhalen. Met een zucht van spijt heb ik zojuist de laatste bladzijde gelezen en omgeslagen...



De hoofdpersoon uit Otherwise, arachis Hypogaea is een tiener van Aziatische afkomst met een pinda-allergie. Ze heeft het zwaar in en met het leven, maar vergeleken met de andere zeven hoofdpersonen valt het allemaal nogal mee. Je zult maar buikspreker zijn met een hazenlip, zonder werk, levend onder het dak en op kosten van je moeder. En dan gaat zij dood. Of je zult maar een vrouw met zware botten zijn die een beetje verliefd is op die collega, waarvan je 'zeker weet' dat hij nooit in jou geïnteresseerd zal zijn. En daarom wil je niets anders dan alle mogelijkheden op succes zorgvuldig vermijden. Of je zult maar die treurige, eenzame man zijn die dacht zijn altijd dronken moeder en zijn 'speciale' broer ontvlucht te zijn, die geconfronteerd wordt met het feit dat er van jou verwacht wordt dat je je speciale broer opneemt, omdat je moeder in het ziekenhuis ligt met een gebroken heup, diabetes en beginnende dementie. Dát, zo had je je ooit voorgenomen, dát nooit.

Zo tragisch als de verhalen lijken, zijn ze niet. Het is het gewone leven, vertelt door Ollmann, het lot en in het geval van Fire sale voorzien van een snufje magie. Of kerosine. Maar in ieder geval geen rozengeur en maneschijn. Niet voor de buikspreker, niet voor de tiener met pinda-allergie en niet voor alle andere hoofdrolspelers. De titel beschrijft, anders dan wat het voorgaande wellicht oproept, exact wat het boek bevat. Hoe Ollmann dat voor elkaar krijgt is zo moeilijk uit te leggen dat ik me gemakshalve maar aansluit bij Seth, die op de achterflap van het boek de volgende quote heeft laten opnemen: "[Joe Ollmann is] a man with an understanding of heartbreak and a talent for comic timing. The work is deceptive--reading as smoothly as a page-turner but remaining in the mind and soul long after the covers are closed."

View all my reviews

Watchmen van Alan Moore, Dave Gibbons, John Higgins

Watchmen by Alan Moore
My rating: 5 of 5 stars

Graig and Andrew tell it better, nicer and wittier than I can in their Overdue podcast episode of Watchmen. So, listen to them after reading the spoiler info on their webpage!

Next time I read this novel I promise I'll try and give my own opinion. Because there will be next time. At least one...

View all my reviews

In the pines van Erik Kriek

In The Pines by Erik Kriek
My rating: 4 of 5 stars

Nadat Erik Kriek, zoals hij vertelt bij Nooit meer slapen, eigenlijk een beetje te laat kwam met zijn Het onzienbare waarin hij zes verhalen van Lovecraft verstripte, is hij nu ruimschoots op tijd met zijn In the pines. Kriek heeft namelijk een geheel nieuw genre geschapen met dit boek vol verhalen geïnspireerd door 'murder ballads'. Hij heeft achtereenvolgens Pretty Polly and the Ship’s Carpenter, The Long Black Veil, Taneytown, Caleb Meyer en Where the Wild Roses Grow verstript, terwijl het boek de titel heeft gekregen van de zesde ballad:

In the pines, in the
pines, where the sun
never shines and
we shiver when the
cold wind blows.

Dat Krieks kenmerkende, 'dramatische' tekenstijl uitermate geschikt om deze moordverhalen te verbeelden is al direct in het eerste verhaal duidelijk waarin hij het stormachtige verhaal van de scheepstimmerman met een duister verleden verbeeldt. Door middel van flash backs wordt het verleden van de man beetje bij beetje uit de doeken gedaan, en wordt duidelijk welke relatie dat heeft met de huidige problemen van het wel verdoemd lijkende schip waarop hij zich bevindt.
Dat Kriek zijn eigen invulling geeft aan de teksten komt het duidelijkst tot uiting in Where the Wild Roses Grow geschreven in 1996 door Nick Cave en als duet gezongen door Cave met zijn Bad Seeds en Kylie Minogue. Voor wie de bij de song horende video kent, is de verbeelding van Kriek wel heel verrassend... Dat geldt overigens ook voor het tweede verhaal, De lange zwarte sluier, dat het tragische verhaal laat zien van de man die, hoewel onschuldig aan de moord op een geliefde dorpsgenoot, daar toch voor veroordeeld wordt en uiteindelijk opgehangen omdat hij niet wil verklaren waar hij was op het tijdstip van de moord. En hoe hij aan de door de moordenaar gedragen zwarte hoed is gekomen.

Naast de door Erik Kriek op lugubere wijze verbeelde murder ballads, geeft Jan Donkers achterin het boek extra informatie over dit soort muziek en de zes songs (inc de titelgever). Alle zes kunnen tijdens het lezen worden afgeluisterd dankzij de cd die wordt meegeleverd, waarop de vijf eerder genoemde songs aangevuld met In the pines zijn te horen, gespeeld door The Blue Grass Boogieman met Erik Kriek. Het is maar goed dat de voorraad murder ballads zo groot is, want deze oog- en oorstrelende wijze van kennismaken met deze muziek én de verhalen, moet vervolgd worden met meer. Veel meer!

View all my reviews

's Nachts verdwijnt de wereld van Jaap Robben

's Nachts verdwijnt de wereld by Jaap Robben
My rating: 3 of 5 stars

Al in december 2004 debuteerde Jaap Robben met de dichtbundel Twee vliegen waarin o.a. het gedicht "Saharazand" te vinden is, dat niet veel later door Uitgeverij Plint op een ansichtkaart, kofferlabel en poster werd afgebeeld.

Saharazand

Vroeger in de zomer
hing ik bij een
sterke zuidenwind
met een glazen potje
meters uit het raam.
.
Zo spaarde ik korrels
zand van de Sahara.
.
Als ik dan na uren sparen
in mijn potje staarde
was ik toch
een beetje op vakantie.

Samen met andere gedichten die Robben eerder al heeft uitgebracht, als stadsdichter van Nijmegen heeft geschreven, en een aantal niet eerder uitgegeven gedichten is "Saharazand" terug te vinden in 's Nacht verdwijnt de wereld.  Merel Eyckerman, met wie Robben in 2012 eerder al had samengewerkt bij de totstandkoming van het prentenboek Josephina, illustreerde de meeste gedichten in dit korte bundeltje. Zij doet dat op een volstrekt eigenzinnige en vaak verrassende wijze. Dat is niet onverdeeld positief, want hoewel gedichten en illustraties elkaar meestal goed aanvullen, laten de afbeeldingen een enkele keer te weinig ruimte over voor de lezer. Het 'kantelen' van de teksten, zoals dat op de achterflap genoemd wordt, is dan zo dwingend dat het gedicht verwordt tot een verhaaltje bij de illustratie.

Vrijwel alle gedichten in deze bundel gaan over een of andere vorm van verlies. Een voorbeeld daarvan is "Vergeten gezichten" dat een boeiende vraag stelt, waarop Eyckerman op de linkerpagina het antwoord suggereert:

Waar zijn de gezichten gebleven
die niemand heeft onthouden
van middeleeuwse mensen
die niet op schilderijen staan?

Verlies wordt ongeïllustreerd duidelijk in het gedicht "Sneeuw" waar een glimlach zijn mens overleeft, maar ook in het gedicht dat op de tegenoverliggende linkerpagina staat:

Hoe we buren werden

Waar wij nu staan heette
hier
en de verte noemde men ginder.

Tot het plots door lijnen
werd verdeeld
in ons en andermans gras.

Een streep veel dunner nog dan niks
bepaalde dat wij voortaan hetzelfde
en iedereen daarachter,
echt heel anders was.

Dat verlies niet altijd treurig hoeft te zijn, blijkt uit het titelgedicht waarmee de bundel wordt afgesloten. Robben nodigt je uit om niet te treuren om wat verdwenen lijkt, maar te zien welk moois ervoor in de plaats is verschenen. Het is een manier van kijken naar de wereld die bijna 'ondanks zichzelf' gevuld is met hoop en een glimlach. Een nog sprekender voorbeeld daarvan is "Deze handen" waarin in vier regels gemis, verlangen en hoop worden weergegeven en waar de illustratie van Eyckerman perfect bijpast.
Ook in het geval van Tsjilp is het verlies licht en verrassend vrolijk stemmend. Het is een blik op de wereld die ondanks alles fijn is, en goed voelt, alsof elke dag er een is om te vliegen...

Tsjilp

Er wacht een kuiltje
in de schaduw
van de heg

Voordat ik haar daar leg,
 hou ik haar stijve lijfje
dicht tegen me aan.

Het was een dag
om weg te vliegen
en dat heeft ze ook gedaan.

Wat jammer dat onder dit gedicht een dood vogeltje in een doosje is afgebeeld, waardoor de lichtheid verdwijnt en treurigheid de overhand krijgt... dat doet het gedicht echt tekort. Gelukkig gaat het meestal beter en verdwijnen de gedichten van Robben lang niet overal in de illustraties. Zelfs 's nachts niet.

Gerecenseerd voor Hebban.nl

View all my reviews

Wat blijft van Adonis

Wat blijft by Adonis
My rating: 4 of 5 stars

Ali Ahmad Said Esber, beter bekend onder het pseudoniem Adonis, is een Syrisch-Libanese dichter die elk jaar genoemd wordt als kanshebber voor de Nobelprijs voor de Literatuur. Of hij die prijs ooit krijgt is de vraag, maar of hij het verdient niet. Adonis is een fantastische dichter en Kees Nijland en Assad Jaber op zijn minst net goed als vertalers, want het is niet voor niets dat Robert Frost, gevraagd naar de essentie van poëzie het volgende zei: "Poetry is what gets lost in translation".

Ahmed Aboutaleb, die het voorwoord voor zijn rekening heeft genomen, zegt daarover echter het volgende: "[...] soms probeer ik ze te vertalen naar het Nederlands. Vertalen is naar mijn idee de beste vorm van geconcentreerd lezen. Het is een nauwgezette zoektocht naar de bedoeling van het vers. Vertalen brengt je dichter bij de dichter." Hij is vol lof over de vertalingen van Nijland en Jaber, maar raadt eenieder aan samen met iemand die Arabisch leest en spreekt om toch ook naar de oorspronkelijke Arabische gedichten te luisteren om door de klank en het ritme van de gedichten nóg dichter bij de gedichten en dichter bij een medemens te komen. Er staat niet voor niet 'nóg dichter bij' omdat diverse gedichten in deze bundel je dichter bij die ander brengen. Ook in de Nederlandse vertaling. Ook lezend. Neem bijvoorbeeld "Tussen jouw ogen en mij":

Als ik mijn ogen in jouw ogen dompel
zie ik een nieuwe morgen
het oude gisteren
en wat ik niet weet
ik voel de kosmos rennen
tussen jouw ogen en mij

Hoe dichtbij die ander kun je komen?

Dit eerste gedicht in de bundel bereid je nauwelijks voor op wat er volgt, want de gedichten van Adonis zijn allesbehalve eenduidig of eenvormig en al helemaal zelden bedoeld om de lezer te plezieren. Sterker nog, Adonis stelt vragen, zijn gedichten zetten je aan het denken, maar nemen je even zo makkelijk mee aan de hand en zijn dan het gedachtespinsel zelf. In "Een hemelse samenvatting" stelt Adonis de vraag "Hoe raakt een hoofd gevangen in zelfgeschapen woorden?", maar het antwoord dat daarop volgt is geen antwoord, want "het verborgene is bedrieglijk in Jeruzalem, de meesterbedrieger." Meer antwoord is er niet. Het is een lang gedicht, een verhaal, dat regelmatig 'onderbroken' wordt door de realiteit:

(Raketten, troepen, groepen, riten, aanvallen, mijnen, handel, sektarische strijd, bombardement, afsplitsing, kalmeren, overheersing, overwinning, lichaamsdelen, lijken, gevechten, bondgenoten, vijanden, gewapenden, moorden, stammen)

Terwijl even daarvoor een verliefde vrouw in een tuin, waar bloemen een net vormen om haar voeten, lachend de vraag stelt of zij alweer voor elke bloem een nieuwe jas moet naaien. De poëzie van Adonis kan huppelen, soms, maar is vaker diep doordrongen van de gruwelijke realiteit:

Veel bloed leest en schrijft
Veel ruïnes tonene een willekeur van vormen en kleuren
Veel vrouwen zwemmen in herinneringen
Stof van een leger          zucht van barakken
Wat doe je, eeuwige, die het vergankelijke met een bezem bijeenveegt
en in de oven van de verbijstering gooit?
Waarom geef je engelen alleen gif van duivels te drinken?

Adonis is geen dichter die zich houdt aan de regels en afspraken zoals die gelden in de traditionele Arabische poëzie, inhoudelijk niet en qua vorm niet, en toch ... Wat hij schrijft, waarover hij schrijft en hoe hij het schrijft kan alleen geschreven zijn door een iemand die is opgegroeid in en met die tradities. Dat maakt het voor iemand die daar weinig of geen kennis van heeft soms moeilijk om te begrijpen of te voelen wat Adonis verbeeldt. Één oplossing is om als een spiegelbeeldige Aboutaleb, deze gedichten naar het Arabisch te vertalen, maar dat gaat wat ver. Bovendien is het niet nodig want loslaten, niet willen weten 'wat er bedoeld wordt' en de beelden ondergaan, is vaak genoeg om 'iets' te zien, al is het slechts een flinter. En anders? Anders is er de troost van "De dichter 1"

Je weet niet anders dan dat hij moeilijk is. Hij is helder
als de zon
Soms verbergt hem
de schaduw van een muur

Gerecenseerd voor Hebban.nl

View all my reviews

Uit & Thuis van Karl Ove Knausgard en Fredrik Ekelund

Uit en thuis by Fredrik Ekelund
My rating: 5 of 5 stars

"[...] want voetbal is toch niet anders dan opium voor het volk? Het is de verdoving, de vlucht, de fictie. Maar is ook het tegenovergestelde. Voetbal maakt contact mogelijk, je kunt er met jan en alleman over praten. Ook met buren en medepassagiers. het is dat wat ons bindt, het is een referentiekader."

Aan het woord is Karl Ove Knausgard, Noor, wereldbekend als schrijver van de Mijn strijd-boeken, woonachtig in Zweden. Hij schrijft bovenstaande in 2014 in zijn derde brief aan Fredrik Ekelund, Zweed, schrijver, vertaler en tolk en een stuk minder wereldberoemd - in ieder geval in Nederland - dan Knausgard. Het is Ekelund die in zijn eerste brief direct de toon zet als hij begint met een herinnering uit 1983 toen hij in Parijs aan zijn afstudeerscriptie over Georges Navel werkte: "Overdag bezocht ik het Collège de France, waar ik naar Michel Foucault en Emmanuel Le Roy Ladurie luisterede, of ik sloop de École Normal binnen om naar Jacques Derrida te luisteren." Op 19 november ontmoet hij Juan, een Mexicaan, die hem via de gedichten van Octavia Paz Spaans leert en waarmee de Latijns-Amerikaanse deur voor Ekelund op een kier gezet wordt. Op het moment dat Ekelund de brief schrijft is hij er zo'n twintig keer geweest, en staat hij op het punt om naar Rio de Janeiro af te reizen om daar verslag te doen van, onder andere, het WK voetbal.
Tijdens het WK schrijven Knausgard en Ekelund elkaar dagelijks een brief over de wedstrijden die ze zien, over wat zij er van vinden en over wat hen verder nog bezighoudt. Knausgard heeft een sterke voorkeur voor Italië en Argentinië, Ekelund houdt van het sambavoetbal van Brazilië. Knausgard houdt van Italië omdat het alles representeert wat hij niet is: cynisch, calculerend, sluw, waarmee elke vorm van eerlijkheid, bloed, zweet en tranen onschadelijk wordt gemaakt. Beiden houden niet van het Duitse voetbal, maar bewonderen het wel. Ekelund legt het waarom als volgt uit:

"Ik juich nooit als ze winnen of scoren, maar ik heb een enorme bewondering voor de ploeg, een rationele en ietwat berustende bewondering/ Ze zullen nooit tot in het diepst van mijn hart doordringen. Het is een beetje zoals mijn bewondering voor schrijvers als Italo Calvino, Borges, Flaubert of Cortázar. Fantastische 'constructeurs', maar ze raken me nooit diep. Niet zoals Proust, Thomas Mann, Balzac, Bolaño, Simenon of Ivar Lo. Die betovering voel ik niet bij de Duitsers."

Knausgard mist tijdens het begin van het WK delen van wedstrijden omdat hij van vermoeidheid in slaap valt, waardoor hij er niet goed over van gedachten kan wisselen met Ekelund die wel alles ziet. Dat wordt later volop goedgemaakt omdat er steeds minder wedstrijden worden gespeeld en er dus meer tijd over is om met elkaar te praten over de universaliteit van de middenklasse, over muziek, over apen, en literatuur natuurlijk, zoals het opgroeien met de gedichten van Tranströmer, maar ook over wat talent is, hoe dodelijk gerationaliseerde emoties zijn (en niet de emoties zelf), hoe Google ervoor zorgde dat de Braziliaanse onderklasse letterlijk op de kaart werd gezet, over religie en waarom een voetbal-op-tv-kijkende paus, geen paus meer is en over het leven. Het leven van de huisman Knausgard en de feestende, voetballende, volop genietende Ekelund in Brazilië.

Het is meer dan een genot om de briefwisseling tussen deze twee uitstekende schrijvers te lezen, omdat het stilisten zijn, omdat ze interessante ideeën hebben en van ongebreideld van voetbal houden. Enigszins triest concluderen ze daarom halverwege dat dit - in ieder geval voorlopig - wel eens het laatste voetbalfeest in een fatsoenlijk voetballand zal zijn, want het volgende WK zal plaatsvinden in Rusland "onder de stalen blik van die gangster in het Kremlin" en daarna volgt Qatar... Waarschijnlijk hebben ze gelijk, maar als ze beloven om dan, net als nu, elkaar dagelijks te schrijven dan hebben we in ieder geval dát om naar uit te kijken in 2018 en 2022.

Gerecenseerd voor Hebban.nl

View all my reviews